coen_wessel

De wijzen uit het Oosten

Op een dag lopen er mannen de poort van Jeruzalem binnen. Zij hebben andere kleren aan dan de mensen in Jeruzalem. Ze zijn niet van hier, dat ziet iedereen. Ze komen uit het Oosten. “Het zijn wijzen” wordt er gefluisterd. En dat zijn ze inderdaad. Magiërs, wijzen. Mannen van wijsheid en wetenschap. De wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid van de koningen van het oosten. Mannen die willen weten hoe de wereld in elkaar zit en waar het naar toe gaat met de wereld. Het puikje van de kennisdragers van de volken van buiten Israël. 

“Waar is de koning der Joden, die geboren is, vragen zij. Want wij hebben zijn ster gezien”. Ze hebben een teken van de hemel gezien. Een teken van God. Een ster, met een goddelijke betekenis: er is een nieuwe koning der joden geboren, die voorzien is van een teken van de hemel. Een gebeurtenis van belang voor alle volken van de wereld, een gebeurtenis van kosmisch belang. En de wijzen stellen het niet alleen vast, maar ze gaan ook op weg. Want dit teken kun je niet negeren. Je moet er iets mee doen en zij willen deze koning hulde bewijzen. 

Het is verbazingwekkend hoe open en lovend er door het evangelie gesproken wordt over de wijsheid van de volken. Er zijn tendensen in het christelijke geloof om alles wat niet precies christelijk is af te wijzen. Om weinig te verwachten van de kennis van wetenschappers, of van de kennis en religieuze overtuigingen van mensen met een andere godsdienst. Maar het evangelie laat zien, dat de volken van de aarde op grond van hun eigen kennis en waarden tot het inzicht kunnen komen dat de geboorte van Jezus iets heel bijzonders is, dat zijn komst een teken van God is. Op grond van wat er al is bij hen aan wijsheid en aan gaven. Het laat ook iets zien van de toegankelijkheid van het evangelie voor alle volken van de wereld.

Wat Mattheus hier vertelt is ook gebeurd. Heel veel mensen met andere geloven hebben gezien dat de geboorte van Jezus belangrijk is. En dan bedoel ik niet alleen dat het Christendom zich verspreidt heeft over veel volken, maar dat ook veel niet-christenen een hoge plaats aan Jezus toekennen en hem zien als iemand van God. Moslims noemen Jezus een profeet. Hij is in de Koran een belangrijk figuur. En een aantal verhalen uit het Nieuwe Testament staan ook in de Koran. Ook het hindoeïsme heeft zich met Jezus beziggehouden en hij is daar tot één van hun duizenden goden gemaakt. Het is allemaal een bewijs van de waarheid van wat de ster in het evangelie verkondigt: dat de volkeren van de aarde vanuit hun eigen wijsheid kunnen zien wat het belang is van Jezus.

Alleen als de wijzen gaan reizen komen ze wel uit bij het verkeerde adres. Want ze hebben dan het goddelijke teken gezien, maar de precieze duiding, daar zitten ze behoorlijk naast. Want ze komen uit in Jeruzalem, bij koning Herodes, en niet in Bethlehem. Vanuit hun eigen wetenschap, vanuit hun eigen wijsheid kunnen ze het goddelijke teken zien, maar dat je voor de nieuwe koning van Israël niet in de koningsstad Jeruzalem moet zijn, maar in de herdersstad Bethlehem, dat is iets dat ook de knapste koppen uit de volken niet uit zichzelf kunnen begrijpen. Dat die nieuwe koning een herderachtige gestalte zal zijn, een leidsman die zijn volk zal weiden, en niet een Herodes-achtige figuur in een machtige koningsburcht dat kunnen zij niet weten. Zij verwachten een god-achtige gestalte, op zijn minst een koning. Maar ze krijgen een knechtsgestalte. Een herder, barmhartig voor al de kleinen, rechtvaardig voor zijn kudde. Een lam te midden van schapen.

In dit misverstand heb je al voorspiegeld hoe later een heel aantal volken van de wereld naar Jezus zullen kijken. Een prima man, rechtvaardig, barmhartig, een groot revolutionair, een profeet. Maar dat deze man werkelijk een nederige en lijdende gestalte heeft gehad. Nee, dat maken velen niet mee. In de Islam wordt dan ook ontkend dat Jezus gekruisigd is. Want zo’n vernederende straf, zo’n straf van een misdadiger, dat kan niet met zo’n belangrijk man van God. Daarom wordt in de Islam verteld dat Jezus niet aan het kruis gestorven is. Sommigen zeggen dat hij vlak voor de kruisiging door God is weggenomen, en dat iemand anders in zijn plaats aan het kruis gespijkerd is en gestorven is.

Wie Jezus is, dat leer je alleen uit de Schriften van Israël. Daar moet je het in lezen En dat is wat de overpriesters en schriftgeleerden van Israël doen. Zij lezen de bijbel en alleen uit de bijbel, uit de geschiedenis van Israël met God blijkt wat voor soort koning dat zou moeten zijn, wat zijn afkomst is, waar hij vandaan komt: een herdersgestalte uit Bethlehem. Dat zegt iets over de kracht van de Schriften. Zonder de Schriften van Israël kom je niet te weten hoe de tekenen van God precies onder ons werken. Natuurlijk je kunt je er een voorstelling van maken: iets groots, met God en een kind. Maar alleen de Schriften van Israël wijzen ons op de plek waar je deze gestalte verwachten kunt: de herdersstad Bethlehem.

De wijzen kwamen aan het verkeerde adres. Maar de overpriesters en de schriftgeleerden doen iets dat nog verbazingwekkender is. Zij doen namelijk helemaal niets. De afstand van Jeruzalem naar Bethlehem is nog geen dag lopen. Maar zij verroeren geen vin. Niet geïnteresseerd in het teken van God in Bethlehem, waarschijnlijk zelfs doodsbenauwd voor hun eigen positie. 

  Zij lijken wel wat op vele kerken, die zeer goed thuis zijn in de eigen bijbel. Maar de tekenen van God in onze tijd niet zien. De grote tekenen in de wereld. Kerken die alleen maar bezig zijn met hun eigen overleven en geen woord voor de wereld meer hebben. Niet willen zien dat er dingen echt fout gaan – of juist heel goed. En zelfs het kleine dichtbij missen: de ervaringen die mensen met God hebben. Het wonder dat ze meemaken in hun leven. Want dat is maar raar en gek en niet keurig netjes.

Maar de wijzen gaan wel op weg. En dan gebeurt het dat de ster die de wijzen in het oosten gezien hebben opnieuw verschijnt. Als het actuele teken aan de hemel gecombineerd is met de kennis van de Schriften, verschijnt de ster opnieuw. Nu niet alleen als een teken aan de hemel van God dat er iets gebeurd is, maar nu als een gids, als een vuurkolom in de nacht. De alertheid om te letten op de tekenen van God in het heden gecombineerd met de kennis en wijsheid van de Schriften zorgt voor een vurig baken dat regelrecht naar het kind in Bethlehem leidt.

Voor het nieuwe jaar is dat denk ik onze opdracht: kijken naar de tekenen van God en ons geleid weten door de Schriften. Kijken wat er allemaal aan goeds gebeurd om ons heen: bij de voedselbank, bij burenhulp, bij de zorg voor zoveel mensen in het ziekenhuis. Maar ook bij de moskee, bij de buurtvereniging of op de universiteit. Als kerken kunnen we dat toejuichen en daarbij aansluiten. Laten we ook niet onderschatten wat mensen – wetenschappers, hindoes, moslims - zien van de wijsheid van God. 

En daarnaast zijn de wijzen gewoon goede voorbeelden voor ons beginnen in het nieuwe jaar: ga gewoon beginnen als je denkt iets te zien van God, ga gewoon op weg – misschien kom je niet helemaal goed uit in het begin, maar je zit alvast wel in de richting. Het komt later wel goed, als je je wil laten corrigeren, als je wil blijven luisteren door de Schriften. 

3 januari 2021 Mattheus 2:1-12

Comments for this post were locked by the author