coen_wessel (coen_wessel) wrote,
coen_wessel
coen_wessel

Liturgische wereldmuziek bij Songs2Serve

Vijfentwintig jaar geleden werkte ik mee aan de liedbundel ‘Hoop van alle Volken’, een bundel met meer dan 100 liederen uit o.a. Afrika, Latijns-Amerika en Azië met vertalingen van o.a. Joke Ribbers, Elly Zuiderveld en Sietze de Vries. In de jaren daarvoor had ik deze ‘liturgische wereldmuziek’ ontdekt, omdat ik op zoek was naar muziek die lichaam en ziel wat meer bewoog dan de Nederlandse kerkmuziek. Het samenstellen van de bundel was leuk werk, er werden duizenden exemplaren van verkocht tot op de dag van vandaag, maar de bundel heeft het Nederlandse kerkmuziekleven niet veranderd.

Ik ga hier niet in op de oorzaken daarvan of op de tekortkomingen van ‘Hoop van alle Volken’. Grosso modo kan je zeggen dat wat ik er van hoopte, dat kerkmusici, predikanten en kerkleiding hierdoor geïnspireerd zouden raken om andere kerkmuziek te gaan maken weinig gebeurd is. In het midden van de kerk werd de bundel voor kennisgeving aangenomen en aan de rechterkant werd de bundel volkomen genegeerd. Ik had al een reggae-lied geselecteerd  dat de EO zo op Radio 3 kon pluggen, maar dat bleven zoete dagdromen. De EO deed helemaal niets met de bundel. In het Liedboek 2013 kwamen maar mondjesmaat liederen van buiten Europa, o.a. het wonderschone ‘Lirih terdengar lagu kasih’ (‘Luister naar de wind’ nr. 936).

Zaterdag 8 februari zat ik in Rotterdam bij een studiedag van de organisatie Songs2Serve. De organisatie bestaat sinds 2014 en is de liturgische en muzikale poot van de stichting Intercultural Church Plants Nederland, de koepel van een dikke twintig nieuw gestichte gemeentes die nadrukkelijk intercultureel willen zijn. De studiedag is er op gericht de muziekteams van de verschillende ICP-gemeentes op allerlei manieren toe te rusten.

De studiedag wordt gehouden in een school en als ik bij de opening in de aula om me heen kijk zie ik zo’n 100 mensen, van wie ongeveer 70% een duidelijke blank-Nederlandse achtergrond heeft. Veel Nederlanders zijn rond de dertig jaar. De dag begint met gebed en het zingen van een aantal liederen. Het eerste lied (Jesu Azali Awa) ken ik uit Hoop van alle Volken. Het wordt enthousiast meegezongen, eerst in het Kigali (Congo) en daarna in het Engels.


Het daaropvolgend lied is heel verrassend in het Hindi (Yeshu Tera Naam), ik ken het niet en de meeste mensen ook niet. De zangleider Rieneke Visser zingt het refrein voor in het Hindi en daarna zingen we het in het Hindi (o.a. India) en het Engels. Het laatste lied, Roohol Ghodos, wordt op een zelfde manier in het Farsi (Iran) en het Nederlands gezongen. De liederen worden begeleid door een uitstekende band.

Daarna zijn er een heel aantal workshops over het leiden van bands, over interculturele liturgie, over het spelen en zingen van liederen in het liederen in het Arabisch en het Farsi en zelfs twee workshops over geluidstechniek, eentje voor beginners en eentje voor gevorderden.

Ik heb voor een workshop van Ilse Roskam gekozen over Klezmer-liedjes en Braziliaanse liedjes. De Klezmerliedjes zijn eenvoudig mee te zingen (Hodu l’Adonai ki tov, o.a. Psalm 106, 118, 136 en Hineh lo yanum, Psalm 121). Het Braziliaanse lied (Eu vou louvar) is lastig vanwege de uitspraak van het Portugees en het ritme. Gelukkig is er een vrouw uit Syrie die perfect de ingewikkelde ritmes kan drummen. Hier is duidelijk hoe geweldig het is iemand met een achtergrond te hebben in een muzikale traditie die veel gebruik maakt van slagwerk en ritmes. Heel veel verder dan het refrein komen we niet. Ilse Roskam beweegt zich gemakkelijk in beide muzikale stijlen, speelt de ingewikkelde ritmes met gemak, durft groepsleden te verbeteren en spreekt – voor zover ik dat kan beoordelen – verbluffend Portugees.

In de middagpauze sluit ik me aan bij een groepje uit Ede. Er is bijzonder lekker eten, voor het grootste deel bonensalades met Turks brood. Het toetje is Sholeh Zard, een Iraans gerecht van rijst, amandelschaafsel, saffraan en zoetigheid. De Iraanse man met wie ik eet wordt helemaal enthousiast en raakt met een vrouw uit zijn kerk in gesprek over hoogwaardige medische technologie.

De daaropvolgende workshop is een Q and A-sessie met Rieneke Visser. Zij vertelt dat zij een dikke vijftien jaar geleden met deze muziek in aanraking is gekomen. Ze heeft zichzelf geschoold door zangles en de laatste jaren ook door cursussen bij Arts Release. Ze moedigt de workshopleden aan om zich goed te scholen. De afgelopen jaren was ze leider van Songs2Serve in Nederland. Daar is ze net mee gestopt om zich nu in te gaan zetten voor het Europese netwerk van Songs2Serve.

Ze laat ons deze video zien als voorbeeld van een goede manier om een niet-Westers lied te introduceren.

De video laat zien dat het leren van zo’n lied ook heel erg over relaties gaat. De zangleider, Nikki Lerner, stelt eerst de Ethiopische zangeres Emnet Tilahun uitgebreid voor. Zo neemt ze de gemeente mee in de ontmoeting. Zij interviewt haar kort, de zangleider complimenteert haar en haar taal: ‘Amharic is such a beautiful language’. Heel Amerikaans, maar het werkt! Zij is op haar gemak en de gemeente wordt voorbereid op iets heel moois. Daarna vertelt de Emnet Tilahun waar het lied over gaat. Ook dat neemt vervreemding weg. Ze krijgt de gelegenheid de woorden van het lied te zeggen en vervolgens zingt zij het lied. Op het einde mag de gemeente het gemakkelijke refrein meezingen.

Rieneke Visser legt uit dat het aanleren van een lied aan de hele gemeente ook een manier is om de mensen die de niet-Nederlandse taal spreken zich thuis te laten voelen. Eerbied voor de niet-Nederlandse taal is daarom van belang en die eerbied geef je bijvoorbeeld door een native speaker zelf het lied te laten voorzingen en de lastige woorden uit te laten spreken.

In de diensten werkt het heel goed om in een lied de vreemde taal af te wisselen met Nederlands (of Engels) zoals ook bij de opening van de studiedag gebeurde.

Na de workshop moet ik de studiedag verlaten wegens andere verplichtingen.

Ik ben onder de indruk geraakt van het muzikale niveau, maar ook van de didactische aanpak en de nadruk op relaties en gemeenschap bij Songs2serve. Toen ik 25 jaar geleden me verdiepte in deze muziek zag ik dat vooral als een instrument voor muzikale vernieuwing van de Nederlandse erediensten. Hier zie ik dat het daarnaast ook een instrument is om mensen bij elkaar te brengen en tot hun recht te laten komen.

Ook in het licht van de politieke bewegingen in ons land is het interessant dat in deze evangelicale groep met kerken in o.a. Ede, Alblasserwaard, Gouda, Kampen, Almere en Veenendaal multiculturaliteit en meertaligheid de norm is.

Coen Wessel

Tags: liturgische wereldmuziek, muziek, protestantse kerk
Subscribe

Recent Posts from This Journal

  • Tocht van Licht door Toolenburg

    Vrijdag 20 december om 19.00 uur is er een Tocht van Licht door Toolenburg. We zijn geschokt door het steekincident met dodelijke afloop dat in…

  • Conflict en vernieuwing in de orthodoxie

    Eind 2018 kwam in Oekraïne een van het patriarchaat van Moskou onafhankelijke orthodoxe kerk van de grond. De nieuwe kerk is een fusie van een…

  • De wonden van Vrij Links

    In mei 2018 verscheen het manifest Vrij Links. Het manifest bepleit ‘een levensbeschouwelijk-neutrale staat, seculier onderwijs voor alle kinderen…

Comments for this post were disabled by the author