Bij het afscheid van Sybrand van Haersma Buma

De belangrijkste prestatie van Buma is dat hij het CDA na de desastreuze verkiezingsnederlaag van 2012 (13 zetels) inhoudelijk weer op de been heeft geholpen. Er lag een analyse aan ten grondslag dat niet zozeer het gaan regeren met de PVV de grootste fout van het CDA was geweest, maar dat het CDA geen eigen verhaal en geen eigen koers had. 

Het CDA had in de jaren negentig veel geroepen over het ‘maatschappelijke middenveld’, maar daar gaat de politiek nu net niet over en dat was ondertussen ook behoorlijk verdampt. Balkenende had succes gehad met het roepen over ‘normen en waarden’ maar had daar weinig invulling aan kunnen geven. Over de thema’s die de PVV aandroeg had het CDA niet nagedacht. 

In een artikel voor Christen Demokratische Verkenningen, in zijn boek ‘Tegen het cynisme’ en in zijn HJ Schoo-lezing ontvouwde Buma een visie voor de toekomst. Hij stelde voor om een cultuurbeleid te ontwikkelen dat gefundeerd is op de twee grote peilers van de Europese beschaving: ‘Athene’ (de klassieke oudheid) en ‘Jeruzalem’ (jodendom en christendom). 

Zo'n cultuurpolitiek zou gegrondvest moeten zijn op de gelijkwaardigheid van alle mensen, op vrijheid (in de zin van ‘het recht om te doen wat ik behoor te doen’). En tenslotte op de deugden. De klassieke deugden wijsheid, rechtvaardigheid, gematigdheid en moed, aangevuld met de christelijke deugden geloof, hoop en liefde. De overheid zou bij dit cultuurbeleid het voortouw moeten nemen en het niet moeten overlaten aan scholen, kerken, cultuurinstellingen enzovoorts. In het spoor van C.S. Lewis legde hij de nadruk op de emotionele verankering van deze waarden. Vandaar ook zijn pleidooi voor het aanleren van het Wilhelmus.

Een Nederland en Europa dat zich goed van zijn grondslagen bewust zou zijn, zou met veel meer zelfvertrouwen en meer gastvrijheid in de wereld staan. In zijn HJ Schoo lezing haalde Buma de Franse dichter Paul Valéry aan om te benadrukken dat 'Europa' niet op een geografische maar op een geestelijke landkaart ligt: 

'Overal waar de namen van Caesar, van Gaius, van Trajanus en van Vergilius, overal waar de namen van Mozes en Paulus, overal waar de namen van Aristoteles, van Plato en van Euclides zowel betekenis als gezag hebben, daar is Europa.'

Aan de ene kant heeft Buma succes gehad. Met name zijn HJ Schoo-lezing heeft veel bijval gehad in intellectuele kring. De kiezers hebben iets van zijn anliegen herkend en hebben het CDA voor de ondergang behoed. En hij heeft het zeven jaar volgehouden als leider van het CDA.

Maar zijn gedachten hebben nauwelijks voet aan de grond gekregen binnen het CDA. Op zijn compagnon Heerma en het Amsterdamse gemeenteraadslid Diederik Boomsma na, waren er weinig mensen die probeerden dit gedachtegoed verder te ontwikkelen. De meeste CDA’ers bleven steken in voorspelbare links-rechts schema’s: ‘we moeten wat meer naar links’. De voorgestelde cultuurpolitiek – hoe verstandig ook – heeft misschien ondertussen ook te weinig dragers om succesvol te zijn. 

Zijn gebrek aan succes lag ook aan Buma zelf. Buma stelde in zijn geschriften dat een zelfbewust Europa veel grotere groepen vluchtelingen zou kunnen integreren dan een Europa dat angstig naar zelfbewuste moslims kijkt en niets beter weet dan de deur dicht te gooien. Maar als het er op aan kwam wierf hij stemmen met een scherp asielbeleid en versmalden de grondslagen van Athene en Jeruzalem zich tot ‘gezonde vaderlandsliefde’. Misschien dat de patriciër in hem zich hier overschreeuwde, in een poging ‘het volk’ te bereiken. Zijn economische politiek verschilde nauwelijks van de domme bezuinigingskoers van Rutte II. Zijn verstandige opmerkingen over het verdelen van de rekening van het klimaatbeleid werden gehoord als het tegenhouden van klimaatbeleid, zonder dat hij daar al te hard tegen protesteerde. 

Ik hoop nog steeds op een CDA dat zich bewust is van de Europese traditie en die ook wil uitdragen. Maar het zou veel spannender en vruchtbaarder zijn om dit te verbinden met een actieve Rijnlandse politiek: behoud van de verzorgingsstaat en grotere wettelijke bescherming van werknemers. Actief klimaatbeleid dat geen inkomensongelijkheid oplevert en een Europa dat het gezicht naar de wereld gekeerd heeft.

Comments for this post were locked by the author